Μια σειρά από επιστημονικά άρθρα που είχα την ευκαιρία να μελετήσω τους τελευταίους μήνες, καθώς ετοίμαζα το νέο και μάλλον τελευταίο μου βιβλίο, για τον οικιακό λαχανόκηπο, με γέμισαν με αισιοδοξία όσον αφορά το μέλλον της γεωργίας. Μάλιστα μερικά από αυτά, τα μετέφρασα στα Ελληνικά, αφιερώνοντας αρκετό χρόνο, για να τα θέσω υπόψη φίλων μου που δεν είχαν τη δυνατότητα να διαβάσουν με ευκολία τα κείμενα από την αρχική γλώσσα στην οποία συντάχθηκαν.
Σε πολλά άρθρα μου, έχω υποστηρίξει, στο πρόσφατο παρελθόν, την άποψη ότι η Γεωργία ή μάλλον η ικανότητά μας να παράγουμε ικανοποιητική σε ποσότητα και ποιότητα τροφή για την ικανοποίηση των αναγκών του ολοένα αυξανόμενου παγκόσμια ανθρώπινου πληθυσμού, διαρκώς συρρικνώνεται. Παρά την αυξανόμενη χρήση χημικών λιπασμάτων, βιοκτόνων ζιζανιοκτόνων και ενέργειας που χρησιμοποιούμε, οι στρεμματικές αποδόσεις όλων των καλλιεργειών γνωρίζουν συνεχή κάμψη. Ταυτόχρονα, η υποβάθμιση του περιβάλλοντος που οδήγησε στην περιβαλλοντική κρίση, (ξηρασία, καύσωνες, πλημμύρες, παγετοί, κ.ά.) καθιστά ολοένα πιο αβέβαιο το παραγωγικό αποτέλεσμα της γεωργίας.
Κλειδί σε αυτήν την αδιέξοδη πορεία είναι το διοξείδιο του άνθρακα και τα συναφή αέρια που εκλύουμε σε όλο και μεγαλύτερες ποσότητες στην ατμόσφαιρα με δράσεις μας όχι μόνο από τη βιομηχανία, τις μεταφορές, αλλά και από τη γεωργία και κτηνοτροφία.
Η υπερθέρμανση του πλανήτη πρέπει να ανακοπεί, όχι μόνο με τη μείωση της παραγωγής αερίων του θερμοκηπίου, αλλά και την ταυτόχρονη δέσμευση των υπαρχόντων. Σε ένα βαθμό προχωρήσαμε προς μια τέτοια θετική κατεύθυνση με τη μείωση της παραγωγής (παραγωγικά αντικίνητρα για μεγάλες μονάδες παραγωγής αερίων του θερμοκηπίου, με την επέκταση της παραγωγής ηλιακής ενέργειας, την επέκταση της ηλεκτροκίνησης), αλλά όλα αυτά δεν μπόρεσαν μέχρι στιγμής να αναστρέψουν την τάση. Μερικοί επιστήμονες πρότειναν την αφαίρεση του διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα και την αποθήκευσή του σε εγκαταλειμμένες πετρελαιοπηγές. Μια τέτοια πρακτική, κατά την άποψή μου, είναι μεγάλου ρίσκου, ιδιαίτερα σε σεισμογενείς περιοχές, γιατί ενδέχεται τα αέρια αυτά να επανέλθουν στην ατμόσφαιρα από κάποιες παλιές ή νέες ρηγματώσεις.
Εδώ καλείται η γεωργία, σε μια άλλη της μορφή, να μετατραπεί από ρυπαντής σε εξυγιαντή του περιβάλλοντος. Η μόνιμη και ουσιαστική λύση θα έρθει από έναν ριζικό μετασχηματισμό της γεωργίας και με επανεξέταση όλων των κινήτρων που σήμερα δίδονται στη σύγχρονη γεωργία ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τα προβλήματα που δημιουργούνται. Το διοξείδιο του άνθρακα, μπορεί να αποτελέσει το αέριο κλειδί το οποίο δεν θα εκλύεται στην ατμόσφαιρα, αλλά θα δεσμεύεται στο έδαφος αυξάνοντας την παραγωγικότητα και την κερδοφορία του.
Όπως έχουμε κάνει εδώ και χρόνια με την επιβολή ποινών για κάθε τόνο διοξειδίου του άνθρακα που εκλύουν μερικοί κλάδοι παραγωγής (εργοστάσια παραγωγής ρεύματος με κάρβουνο ή λιγνίτη) μπορεί να κάνουμε το ίδιο και στη γεωργία. Να τιμωρούμε κλάδους παραγωγής και τεχνικές καλλιέργειας που αυξάνουν την έκλυση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και να επιβραβεύουμε άλλους που απορροφούν και δεσμεύουν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα. Η ΕΕ μπορεί να χαράξει τη νέα κατεύθυνση αναμορφώνοντας ριζικά και σταδιακά τις επιδοτήσεις που παρέχει ο ΟΠΕΚΕΠΕ.
Στη σημερινή γεωργία έχουμε τη δυνατότητα να δεσμεύουμε το διοξείδιο του άνθρακα με μια διαδικασία που λέγεται κομποστοποίηση και συνίσταται στη μετατροπή υπολειμμάτων από πράσινα και ξερά φυτικά υλικά σε οργανική ουσία. Τεράστιες ποσότητες τέτοιων υλικών μέχρι πρότινος ρίχνονταν στην πυρά εντείνοντας το φαινόμενο του θερμοκηπίου, συμπαρασύροντας στην καύση και πολύτιμες δασικές εκτάσεις.
Η κομποστοποίηση αυξάνει κάθε χρόνο τον χούμο του εδάφους, ένα εξαιρετικά παραγωγικό συστατικό με διάρκεια ζωής 3-4 δεκαετίες που είναι ένα σπάνιο και σε ανεπάρκεια συστατικό των εδαφών της σύγχρονης γεωργίας. Υπολογίζεται ότι αν αυξάναμε την περιεκτικότητα των εδαφών μας σε χούμο κατά 1% θα είχαμε δεσμεύσει 5 τόνους διοξειδίου του άνθρακα ανά στρέμμα!, που υπό άλλες συνθήκες, θα συμβάλανε στη μείωση της κουβέρτας του θερμοκηπίου (της κουβέρτας που προστατεύει τον πλανήτη από τις υπεριώδεις ακτίνες).
Τα οφέλη της δέσμευσης και μετατροπής του διοξειδίου του άνθρακα σε χούμο δεν σταματούν εδώ. Ο χούμος όχι μόνο αποθηκεύει και διατηρεί την υγρασία του εδάφους πιο αποτελεσματικά από οποιαδήποτε άλλη τεχνολογία, είναι ταυτόχρονα και μια ασφαλής αποθήκη θρεπτικών στοιχείων που αποδίδονται στα φυτά. Με τις πρώτες συγκομιδές, οι γεωργοί θα διαπίστωναν την αύξηση των αποδόσεων τους και τη μείωση των προβλημάτων φυτοπροστασίας που αντιμετώπιζαν. Ο αγράμματος παππούς μου αυτό θα το έλεγε πολύ παραστατικά «με ένα σμπάρο, δύο τρυγόνια».
Είμαι βέβαιος πως θα ρωτήσετε, γιατί αφού έτσι έχουν τα πράγματα, δεν σπεύδουμε να υιοθετήσουμε αυτήν την τεχνολογία, αντικαθιστώντας την παλιά. Οι αναγκαίες αλλαγές θα φέρουν τα πάνω-κάτω. Τεράστιοι κλάδοι παραγωγής (λιπάσματα, βιοκτόνα, ζιζανιοκτόνα, κ. ά.) πρέπει να καταργηθούν και γεωργοί και γεωπόνοι πρέπει να καθίσουν στα θρανία.
Θα θιγούν τεράστια συμφέροντα και καμιά πολιτική δύναμη ή ακόμη και ιδεολογία δεν αναλαμβάνει το βάρος μιας τέτοιας ριζικής αλλαγής. Όπως συνέβη και στο παρελθόν, μόνον όταν φθάσουμε στο παρά πέντε, θα αφυπνιστούν οι αναγκαίες δυνάμεις και η κοινή γνώμη θα είναι δεκτική των μεταβολών που θα επακολουθήσουν.
Μέχρι τότε, όσοι έχετε το προνόμιο να διατηρείτε έναν βιολογικό οικιακό λαχανόκηπο, έχετε τη δυνατότητα να διασφαλίσετε την υγεία των δικών σας ανθρώπων και ταυτόχρονα θα είστε οι πρώτοι που θα υιοθετήσουν τη νέα τεχνολογία, χωρίς να νοιώθουν περίεργοι ή απροσάρμοστοι στη σημερινή περίοδο της γεωργίας των ρύπων.